|

|

Przyprawy i aromaty sa sercem kuchni
indyjskiej.
Przyprawy
uzywano od poczatkow dziejow ludzkich.
Pisano o nich
w hinduskich skryptach, zwanych Vedami, egipskich papirusach
i w Starym Testamencie.
Byly one
uzywane w religijnych rytualach, balsamowaniu zwlok,
magicznych zakleciach oraz jako dodatek do perfum i
jako afrodyzjak.
Wciagu
dlugiej, ale fascynujacej histori, przyprawy czesto byly
bardziej kosztowne niz zloto czy drogocenne kamienie.
Handel przyprawami byl jednym z waznym czynnikow
wplywajacych na przebieg historii.
Mimo, ze
przypisywano przyprawom lecznicze i magiczne wlasciwosci od
najdawniejszych dziejow, dopiero za czasow Imperiow
rzymskiego Zachod odkryl kulinarne ich wlasciwosci.
Wielu
baddaczy probowalo wyjasnic dlaczego ostre przyprawy smakuja
tak wysmienicie. Przypuszcza sie, ze piecznie powodujace bol zakonczesn nerwowych jezyka uwalnia edropfine,
naturalny srodech przeciwbolowy, produkowany przez ludzkie
cialo, co wywoluje przyjemne, a nawet euforyczne
samopoczucie. Kwiaty, liscie, korzenie, nasiona, (najprostsze
naturalne skladniki) uzywane sa w wytwarzaniu nieskonczonej
ilosci kombinacji smakowo-zapachowych (slodki, ostry, kwasny).
Pozwala to na kreowanie
egzotycznych aromatow i przypraw uzywanych na calym swiecie.
|

|
Asafoetida - to gorzkawa przyprawa, najczesciej w postaci sproszkowanej. Ma
intensywny, charakterystyczny zapach, porównywany z
cebulowym (stad uzywana w Indiach prze osoby, ktore
nie jedza cebuli i czosnku). W procesie gotowania ma truffle smak i aromat
zasmazanego czosnku. Ze wzgledu na silny zapach, powinna byc uzywana
w minimalnej ilosci, mimo iz intensywnosc maleje po dodaniu
do potrawy. Szczypta moze byc
zasmazana na goracym oleju przed reszta gotowanych
skladnikow. Posiada
właściwości lecznicze i nie obciąża wątroby, a podkreśla
smak wielu dań. Skuteczny lek na wzdęcia i gazy,
szczególnie przy potrawach warzywnych z roślin strączkowych.
Stad tez, przyprawa ta najczęściej stosowana jest w kuchni
wegetariańskiej.
A. jest
waznym skladnikiem snaku, zwanego cheewra - mixtury grains,
suszonych owocow i przypraw. Dawniej
używana jako środek uspokajający |
|
 |
Chilies
- maja najostrzejszy smak wystepujacy na ziemi. Jako generalna
zasada, ciemno zielone chilis sa bardziej ostre niz czerwone.
Z kolei male chilis sa ostrzejsze od wiekszych,
zaokraglonych np. papryki. Pozbawienie chilis nasion, czyni
je mniej ostrymi.
Chilis uzywane sa w potrawach miesnych,
curry,
vindaloo. |
|
 |
Chili (Chili powder - ang.) - jest to czerwony proszek
powstaly z suchych, sproszkowanych nasion - najostrzejszej
czesci chili.
Przyprawę te
stosuje się do dań z fasolą i warzywami strączkowymi, potraw
mięsnych, ostrych zup, ostrych sosów. |
|
 |
Cynamon (Cinnamon - ang.) -
to przyprawa, którą otrzymuje się z
wysuszonej kory cynamonowca cejlońskiego lub wielu innych
gatunków z rodziny cinnamomun. Cynamon występuje w
postaci zwiniętego w rulonik kawałku kory (im ciensza
paleczka/rulonik, tym lepsza jakosc cynamonu) lub proszku. Cynamon
ma
brazowo - rdzawy kolor oraz słodkawo-korzenny smak i
aromatyczny, przyjemny zapach, ktory pobudza zmysly, a takze
koi nerwy. Cynamon używany jest do przyprawiania potraw
słodkich, a w kuchni indyjskiej takze dan pikantnych np:
curry, jako iz przyprawa ta wchodzi w sklad mieszanki garam
masala). Cynamon doskonale nadaje sie do przyprawiania
potraw z kurczaka, baraniny. Jest niezbędnym dodatkiem do
potraw z ryżu. Paleczki cynamonowe uzywane sa w goracych
napojach jak herbaty, poncze. |
|
 |
Curry
Liscie (Curry leaves- ang.)-
male ciemno zielone listki, podobne do liscia laurowego, ale
mniejsze. Moga byc uzyte swieze, albo zasuszone. Ich aromat
jest wytwarzany pod wplywem ciepla i wilgoci. Dlatego czesto
smazy sie je przed dodaniem innych skladnikow a nastepnie
wyjmuje sie je z goracego oleju, ktory zachowuje aromat.
Liscie curry uzywa sie glownie w wiekszosci dan curry
i zupach. They are
mainly used as an aromatic and flavoring for most curries and
soups. |
|
|
Curry proszek to mieszanka zmielonych przypraw. W jej skład
wchodzą między innymi: chili, kurkuma, kolendra, kmin azjatycki,
pieprz, kardamon, goździki oraz różne zioła i kwiaty. Pikantność tej
przyprawy zależy od zawartości ostrej chilli. Wystepujacej w postaci
sproszkowanej przyprawy curry raczej nie używa się w kuchni
indyjskiej. Stosowana jest przyprawa „Garam masala", albo dodaje sie
do dania poszczegolne skladniki, ktore w efekcie tworza danie curry.
|
|
 |
Czosnek
(Garlic - ang.) czosnek jest blisko spokrewniony z
cebula. Surowy czosnek ma
silny ostry smak i zapach, ktore pod wplywem temperatury, w
czasie gotowania staja się łagodniejsze,
jakkolwiek przypalony czosnek smakuje gorzko.
W kuchni garlik czesto uzywa sie w postaci sproszkowanej.
W kuchni
indyjskiej garlik jest jednym z podstawowych skladnikow
sosow curry, zup. Czosnkowe chutney jest popularna
przystawka do dan z ryzu, chappati.
Zmiażdżony, świeży czosnek wydziela alicin, substancję, która
posiada (jak stwierdzono poprzez szereg doświadczeń
laboratoryjnych) silniejsze działanie antybiotyczne niz
penicylina czy tetracyklina. Czosnek poprawia trawienie
pokarmowe, pomaga w wydalaniu gazów, poprawia wchłanianie i
przyswajanie pokarmów. Czosnek również wzmaga produkcję
insuliny wytwarzanej przez trzustkę. W związku z tym,
czosnek uważany jest za cudowny środek w obniżaniu poziomu
cukru we krwi u ludzi cierpiących na cukrzycę. |
|
 |
Galka muszkatalowa (Nutmeg - ang)
i macis (kwiat muszkatołowy)
(mace - ang.)- sa owocami
drzewa muszkatołowca korzennego. Gałka to
nasiono owocu tego drzewa, "kwiat" to osnówka otaczająca
nasienie. Owoc gałki przypomina małą
brzoskwinke, jednakże zamiast soczystej skórki, gałka
posiada łuskę, ktora pęka i odpada po dojrzeniu owocu.
Gałke stosuje się w postaci zmielonej lub
tartej (najlepiej ja zetrzeć na tarce tuż przed dodaniem
do potrawy, wtedy ma intensywniejszy smak i aromat). Gałka muszkatołowa ma intensywny korzenny
zapach i słodkawy, lekko gorzki smak. Podobnie macis, ale
zapach i aromat jest znacznie slabszy.
Obu przypraw używa się do wzmacniania smaku potraw
zarówno słodkich (custards, puddingi, ciast) jak i
pikantnych (lama curry, warzywa, potrawy z ryb).
Sproszkowana gałka muszkatołowa wchodzi w skład
indyjskiej przyprawy
garam masala.
Sproszkowany "kwiat" muszkatołowy służy do przyprawiania
sosów beszamelowych i innych białych sosów oraz zup.
Przyprawia się nim także grzane wino.
Gałka od dawna stosowana była jako
lek na zaburzenia trawienia. |
|
 |
Garam Masala
- (tlumaczenie z hindi "ostre
przyprawy) - jest to
zmielona mieszanka przypraw w sklad ktorej wchodza:
chilli, cynamon, goździki, pieprz, kardamom, kumin,
lisc laurowy, gałka muszkatałowa (skladniki mozna
stosować w dowolnej ilości - patrz
przepis).
Wlasnorecznie sporzadzona mikstura jest
znacznie lepsza od gotowej kupionej w sklepie. Czesto
mieszanka garam masala rozni sie w zaleznosci do jakiego
dania jest dodawana, np mieszanka uzywana do przyprawiania
potrawy z ryby rozni sie od garam masali stosowanej do dania
z lamy. W zaleznosci od skladnikow dania czesto dodajemy do
garam masali przyprawy takie jak imbir i kurkuma (dodawana
zarowno do potraw z kurczaka jak i ryb). Gozdziki i nasiona
kopru czesto sa dodawane do mieszanki stosowanej do
przyprawiania mies tj. lama i wolowina.
|
|
 |
Gorczyca (Mustard seeds - ang.)
- Jej nazwa związana jest z jej charakterystycznym gorzkim
smakiem, który zawdzięcza zawartemu niej zwiazkowi -
synapinie. W , nasiona gorczycy pozbawione są zapachu. W
kuchni indyjskiej brazowe nasiona gorczycy sa
powszechniejsze w uzyciu niz czarne, chociaz czarna gorczyca
(Brassica nigra) zawiera wieksza proporcje oleju
musztardowego i ma najmocniejszy aromat. Zolta odmaina znana
jako gorczyca biala (Sinapsis alba) jest mniej ostra.
Gorczyca wprzeciwieństwie do innych przypraw nie ma zapachu,
kiedy jest sucha, ale aromat wydala sie, kiedy jest
zmieszana z woda. Zwykle przed dodaniem do potraw gorczyce
praży się w bardzo gorącym oleju, aby uzyskały ostry aromat
(nalezy przykryc przykrywka gdyz nasionka strzelaja jak
prazona kukurydza). Olejem tym mozna tez polac niektore
potrawy (jak np. dal) tuz przed podaniem. Gorczyca jest
przede wszystkim głównym składnikiem musztardy. W kuchni
indyjskiej
gorczyca jest popularnym
dodatkiem do potraw wegetarianskich (warzyw i roslin
straczkowych) oraz marynat (pickles). Zmieloną
gorczycę stosuje sie do chutney i innych sosów.
Gorczyca ma tez zastosowanie lecznicze w chorobach przewodu
pokarmowego. |
|
 |
Gozdziki (Cloves - ang.)
- pochodzi od łacińskiego słowa clavus, czyli
gwóźdź. Są to wysuszone pąki kwiatowe drzewa goździkowca
korzennego o kolorze brunatnym. Są
intensywnie aromatyczną
przyprawą o przyjemnym, charakterystycznym korzennym zapachu
i nieco gorzkawym, piekacym smaku.
W Indiach uzywane sa od tysiecy lat nie
tylko w kuchni. Otoz uzywano ich do odswiezania oddechu.
Goździki mają również lecznicze właściwości. Olejek lotny
wytwarzany z goździków uznawany jest jako środek
antyseptyczny i przeciwbólowy. Rozcieńczony i wtarty w
dziąsła, czy nawet sam rozgryziony goździk łagodzi bóle
zębów. GoździkiW kuchni indyjskiej
goździki stosowane sa do potraw miesnych, curry i zup.
Goździki wchodza w sklad mieszanki garam masala.
Goździki najlepiej kupywac w calosci i
ewentualnie zmielic przed uzyciem. |
|
 |
Imbir (Ginger - ang.)- roślina z
rodziny imbirowatych. Wystepuje w postaci twardego,
zoltawetgo korzenia, pokrytego jasnabrazowa skorka, ktora
trzeba usunac przed rozpoczeciem gotowania. Imbir
ma specyficzny slodki aromat i korzenny, palący
smak. Odczuwa się w nim nutkę zapachu
cytrynowego. Można używać go w stanie
świeżym lub suszony jako przyprawa. Najlepiej pokroic go
w male kawalki lub zrobic z niego paste, ktora w Indii
stosuje sie bardzo czesto, zwlaszcza w polaczeniu ze startym
na miazge czosnkiem.
Dodaje się go do pierników, herbatników, ciastek,
puddingów, pikli, a także wielu azjatyckich dań z warzyw.
Imbir jest ważnym składnikiem pikantnych potraw
curry i wielu innych dan indyjskich, znakomicie smakuje
uzyty do dań z ryżem.
Imbir używa się tez
jako afrodyzjak, gdyż pobudza
organy płciowe. Poza tym Imbir
jest doskonałym środkiem na reumatyzm, alergię, choroby
serca. Obniżenia ciśnienie i poziom cholesterolu we krwi.
Uśmierza ból głowy, lagodzi bóle żołądkowe
i bóle menstruacyjne. |
|
 |
Kardamom (Cardamom - ang.) -
sa to
nasiona
owocu
rośliny z rodziny imbirowatych. Maja slodki,
cytrynowy, eukaliptusowy zapach i smak. Jest to druga z
kolei najbardziej droga przyprawa na swiecie. Wystepuje w
postaci suchych nasion lub jako proszek. Zielony kardamom
jest najbardziej popularny, ale wystepuje tez odmiana czarna
i kremowa. Nalezy do ulubionych przypraw w Indii; uzywana
jest jako dodatek do roznych potrawaw, takze dan slodkich,
lodow, ciast. Czesto stosowany jest razem z migdalami i
szafronem. Moze byc uzywany jako skladnik nadajacy aromat
herbate i kawe.
|
|
 |
Kolendra (Cilantro
- ang.) - należąca do rodziny
selerowatych. Nasiona kolendry nie mają smaku liści.
Dla odróżnienia od nasion (o których mówi się coriander, jak
o całej roślinie) w Stanach Zjednoczonych zielone liście
nazywane są cilantro (jak w Meksyku). Nazwa cilantro staje
się coraz bardziej powszechna na świecie. Wyglądem
przypomina nać pietruszki, ale jej zapach i smak są tak
charakterystyczne i mocne. Zarówno w pikantnych,
wieloskładnikowych sosach (tajskie i hinduskie curry,
marokańskie tażiny), jak i łagodzących dodatkach (hinduskie
jogurtowe raity, chińskie rosołkowe zupy, meksykańskie
guacamole i niektóre salsy).
Liście nie nadają się do długiego gotowania, bo ciemnieją,
znikają i gubią smak. |
|
 |
Koper (Fennel - ang.) - to zielono-brazowem male, owalne
nasiona
Pimpinella Anisum. Maja slodkawy, anyzowy aromat.
lekki posmak kamfory
Przyprawa ta uzywana czasem w potrawach curry w celu nadania
slodkawego smaku. Nasiona kopru stanowia dobra kombinacje z
orzechami ziemnymi i sokiem z owocow cytrusowych. Nasiona
kopru podsmazone na goracej patelnij
sa stosoawne jako srodek na odswiezenie oddechu po spozytym
posilku.
Poza walorami smakowymi, koper ma także właściwości lecznicze
- pobudza apetyt, przyspiesza trawienie, obniża
ciśnienie krwi oraz zapobiega wzdęciom.
Napar z nasion działa lekko uspokajająco, |
|
 |
Koriander
(Coriander seeds) pochodzi z rodziny pietruszki.
Nasiona sa owalne, zielonkawe, a gdy dojrzeja staja sie
beżowe.
Smak maja slodkawy, leko cytrusowy aromat. Koriander zwykle
sprzedawany jest w sproszkowanej formie. Swiezy
koriander (przypominajacy z wygladu pietruszke) ze wzgledu
na wlasciwosci regulujace przemiane materii jest tez
bardzo czesto uzywany, zwlaszcza w celach dekoracyjnych.
Koriander uzywa sie w daniach jako zdrowy odpowiednik soli.
Koriander jest jednym z podstawowych skladnikow
sproszkowanej mieszanki "curry". |
|
 |
Kozieradka (fenegryka)
(Fenugreek - ang.) jest
to roslina, o owalnych listkach, troche podobnych do
koniczyny. Jako przyprawe uzywa sie zarowno nasiona jak i
suszone listki (mają gorzki smak i chrakterystyczny
silny zapach). Wzbogacaja one
smak gotowych dań. Sproszkowane nasiona kozieradki maja
cieply jasno-brazowy kolor i przenikliwy zapach, gorzkawy
smak oraz zawierają dużo białka. Kozieradka jest jednym z
glownych skladnikow sproszkowanej przyprawy curry. Uzywa sie
jej do gulaszów, ryb i sosów chutney oraz do posypywania
potraw smażonych. Dodaje smaku zielonej fasoli i kalafiorowi.
Często używana jest do produkcji syropów i jako wzmacniacz
smaku. Kozieradka poprawia apetyt oraz ma wiele wlasciwosci
leczniczych. Wiecej
>>
Kozieradka jest uwazana za afrodyzjak, przyczynia się do
podniesienia poziomu tosteronu. Pomaga tym samym zwiekszeniu
libido i w budowie masy mięśniowej. Efektem ubocznym jej
stosowania może być dziwny zapach potu. |
|
 |
Kumin (Cumin - ang., Jeera - hindi)
choć właściwsza nazwa byłaby kmin, rzymski lub indyjski. Ma
mocny aromatyczny zapach i ostry smak. Z wyglądu (i nieco w
smaku) podobna jest do zwykłego kminku. Nasiona maja
owalny ksztalt, zielono-bezowy kolor i cieply korzenny
aromat. W smaku sa troche gorzkawe, ale nie ostre. Nasiona
moga byc zmielone do postaci sproszkowanej.
Najlepiej jednak kupić całe nasiona, mielone szybciej wietrzeją. Po
uprażeniu na suchej patelni uwolnią pełnię aromatu. Można je
wtedy utrzeć w moździerzu. Kumin stanowi niezbędny składnik
przyprawy curry. Jest stosowany do nadania aromatu potrawom
z ryzu, warzyw i dan miesnych.
|
|
 |
Kurkuma (Turmeric ang.) -przyprawa świeża korzenna,
sporzadzana z korzenia of
Curcuma longa, rosliny spokrewnionej z imbirem. Ma
intensywny kolor żółtopomarańczowy, lekko cierpko-gorzko
smak (dlatego nalezy stosowac ja z umiarem). Kurkuma jest
sprzedażwana w postaci sproszkowananej, ale mozna
ja kupic takze w postaci korzenia. Kurkuma jest używana do potraw
glownie dla dodania koloru. Najczęściej
stosowana do sosów, dan z ryżu, potraw curry oraz
warzyw straczkowych ze wzgledu na
wlasciwosci regulujace przemiane materii.
Kurkuma ma takze wlasciwosci lekko antyseptyczne. Badania
naukowe wykazuja, ze kurkuma zapobiega tworzeniu sie
zakrzepu krwi, redukuje toksyczne substancje watroby i
pomaga w metabolizmie tluszczow, co przyspiesza spadek wagi. |
|
 |
Mango
Proszek (Mango powder - ang.) - Ten kwaskawy
proszek jest sporzadzony z niedojrzalych owocow mango. Ma
tars, cierpki, cytrynowy, ze slodka nuta smak.
Znajduje glownie zastosowanie w
"chutney", a takze w zupach, samosach oraz wegetarianskich
potrawach, glownie jako nadajacy cierpkiego smaku dodatek.
Moze tez byc dodany do potraw z ziemniakow, baklazanow.
Jesli nie mozesz znalezc go w sprzedazy, mozna zastapic go
kilkoma ktoplami soku z cytryny. Poza tym moze byc uzywany
jako marynata do potraw grilowych.
|
|
 |
Mieta (Mint - ang.) - ma slodki i mocny smak i zapach z
ostrym cytrnowym posmakiem. Mieta jest bardzo odswiezajacym
ziolem, zostawiajacym mily smak po posilku. W kuchni
indyjskiej mieta jest uzywana w chutneys. salatkach, sosach
i herbatach, takze zimnych, zwanych Ice tea. Bardzo dobrze
kombinuje sie z potrawami z lamy, stad czesto uzywany jest w
potrawach zwanych biryani (Mogulskie potrawy z ryzu). Bardzo
popularne jest takze lassi z mieta. Mieta jest takze uzywana
jako element dekoracyjny.
|
|
 |
Nasiona cebuli (Onion Seeds
- ang.) - to male, nieregularne w ksztalcie czarne nasiona
rosliny pochodzacej z Indii, zwanej - Kalonji. Ta
przyprawa moze byc uzyta swieza albo podsmazana na patelni
bez oleju i dodana do potrawy curry, warzyw, jogurtow.
Nasiona cebuli wchodza w sklad Bengolskiej mieszanki (5
przypraw zwanej panchphoron, ktora takze zawiera
kozieradke, nasiona musztardy, kumin i koper. |
|
 |
Oregano -
Roślina pochodząca z Indii, jako przyprawa używane są nasiona,
które smakiem trochę przypominają tymianek.
Oregano ma mocny, gorzkawy smak i przypominajacy pieprz.
Oregano jest uzywane w daniach z roslin straczkowych,
paratha (indyjski chleb) do ktorego dodane sa warzywa,
pakorach i daniach miesnych. |
|
 |
Papryka - (Paprika
powder - ang) - to proszek powstaly z wysuszonych
slodkich papryk (roslin z rodziny
Capsicum Annum, spokrewnionych z chili. Papryka jest
duzo lagodniejsza niz chili czy tez pieprz kajenski.
Papryka ma czerwony kolor i lagodny, slodkawy smak. Papryka
ma bardzo szerokie zastosowanie. Doskonaly dodatek do potraw
z jajek, ryb, kurczaka, krabow i sera. Moze byc uzyta jako
skladnik dekoracyjny do pieczonych ziemniakow, salatek i
potraw z ryzu. Papryka jest bogata w witamine C, stad tez
pomaga w zwalczaniu przeziebien i kataru. Pomaga tez w
problemach z przemiana materii, bolach brzucha.
|
|
 |
Pieprz czarny (Peppercorns -
ang.) o wysuszone, dojrzałe, zielone owoce
krzewu piper nigrum rosnącego w Indiach.
Łacińska nazwa sugeruje, że pieprz jest czarny, ale
może być on również biały, zielony i czerwony. Różnorodność
kolorów zależy od czasu zbiorów i dalszego procesu obróbki.
Owoce rożnych kolorów różnią się intensywnością smaku i
zapachu.
T Stosuje się do potraw mięsnych, rybnych, wędlin,
drobiu i sałatek. Najlepszy smak i zapach uzyskujemy mieląc
twarde ziarnka pieprzu tuż przed użyciem.
|
|
 |
Pieprz kajeński - Cayenne pepper
(ang.) -
jest to przyprawa powstala z nasion oraz owocu rosliny z
rodziny capsicum
(obejmujacej od slodkiej papryki po chili - z reguly im
mniejszy owoc, tym ostrzejszy smak). Czerwony kolor
pieprzu kajenskiego oznacza duza zawarosc beta-carotene or
pro-vitamin A. Nie jest tak palacy jak sproszkowane chili, ale
jest wciaz ostry, dlatego powinien byc uzywany z umiarem.
Pieprz kajenski jest uzywany w ostrych przyprawach, curry. |
|
 |
Szafran - Saffron (Zaffran) -
stosowany jest od dawna jako przyprawa, zwłaszcza do
ciast oraz jako barwnik spożywczy - barwi na żółto. Szafran
jest bardzo drogą przyprawą, bardziej chyba ze względu na
trudności związane z jego pozyskiwaniem, niż walory smakowe.
Można zastąpić go kurkumą.
|
|
 |
Tamarynd
jest
popularną przyprawą pochodzącą ze wschodnich Indii, o
charakterystycznym cierpkim i kwaskowatym smaku. Przed
uzyciem nalezy namoczyc pulp.
Jest
uzywany w potrawach miesnych, potrawach straczkowych jak
fasola, lentils, chick peas. Ma charakter usmiezajacy
ostrosc curry, czutnejach (ang. chutney).
|
|